1
1
2
2
3
3
4
4
5
5

Wady zgryzu

ma istotne znaczenie również przy zapobieganiu i korygowaniu wad zgryzu. Ciężkie zaburzenia w oddychaniu, trawieniu i odżywianiu powodują już w pierwszych dniach życia takie wady, jak: wrodzone zarośnięcie przełyku, niedrożność dwunastnicy, zarośnięcie odbytu i odbytnicy. Wady układu krążenia i układu moczowego omówiono już w innych rozdziałach.

Ważne jest wczesne rozpoznawanie jeszcze w okresie noworodkowym wrodzonych zaburzeń metabolicznych. W tym celu stosuje się szeroko u noworodków testy przesiewowe, które umożliwiają, za pomocą badania (w specjalnych ośrodkach diagnostycznych) krwi i moczu pobranego na bibułę, wykrywanie nieprawidłowych produktów przemiany materii i rozpoznanie takich chorób, jak fenyloketonuria czy galaktozemia. Tylko wczesne wyeliminowanie w tych przypadkach z diet dzieci aminokwasu fenyloalaniny lub cukru prostego – galaktozy pozwala na uniknięcie ciężkich uszkodzeń ośrodkowego układu nerwowego i innych narządów.

REAKCJA ORGANIZMU NA CZYNNIKI CHOROBOTWÓRCZE

Skutek działania czynników chorobotwórczych na organizm ludzki w dużym stopniu zależy od stanu tego organizmu, jego właściwości i odporności. Jest to szczególnie widoczne u dzieci. Dziecko w poszczególnych okresach życia wykazuje duże różnice związane z anatomiczno-fizjologicznymi i immunologicznymi właściwościami rozwijającego się organizmu. Szczególną specyfiką odznaczają się noworodki. Miejscową reakcją organizmu na czynniki chorobotwórcze jest z reguły zapalenie, ogólną – gorączka.

Ospa wietrzna

Jest ostrą chorobą zakaźną wieku dziecięcego. Jest bardzo zaraźliwa. Współczynnik zaraźliwości jest prawie równy 100. Wywołana jest przez wirusy. Źródłem zakażenia jest tylko chory. Nosiciel-

stwa w tej chorobie nie ma. Choroba szerzy się przez zakażenie kropelkowe. Wrotami zakażenia są górne drogi oddechowe. Okres wylęgania 11-21 dni.

Ospa wietrzna należy do grupy chorób dziecięcych łagodnych. Często przebiega nawet bez gorączki, nie daje zazwyczaj powikłań. Rozpoczyna się jak większość chorób zakaźnych okresem zwiastunów. Objawia się on ogólnym rozbiciem, bólem głowy, bólami w okolicy krzyżowej, stanem podgorączkowym. Szybko dołącza się do nich najbardziej charakterystyczny objaw „wiatrówki” – wysypka. Cechuje ją duży polimorfizm wykwitów. Obok plamek i guzków na skórze chorego widoczne są pęcherzyki. Spowodowane to jest tym, że pierwotne wykwity-plamki przechodzą w dalsze stadia rozwojowe, jednak część z nich zatrzymuje się na poszczególnych stadiach i dalej się nie rozwija. Na polimorfizm ma również wpływ wysiewanie się wysypki kilkoma rzutami, najczęściej dwoma – trzema w odstępach kilkudniowych. Wykwity są rzadko rozrzucone na skórze całego ciała i są bardzo swędzące. Wykwity tworzą się również na błonach śluzowych jamy ustnej, gardła, narządów płciowych, przy czym pęcherzyki te łatwo pękają tworząc nadżerki. W okresie wysiania wysypki występują stany podgorączkowe.

Wykwity na skórze

Skóra dziecka jest czysta. W stanach chorobowych pojawiać się mogą na skórze plamki, guzki, kr ostki, pęcherzyki, strupy. Wszystkie te zmiany nazywamy wykwitami. Różnią się one między sobą budową i wyglądem. Do najczęstszych wykwitów należą:

-1) plama – wykwit nie wznoszący się ponad skórę o prawidłowej spoistości, 2) grudka – wykwit wznoszący się nieznacznie ponad skórę o zwiększonej spoistości, 3) pęcherzyk – wykwit o zawartości płynnej, przezroczystej,

Wakcynacjia

Po upływie 5-7 dni sprawdzamy wynik wakcynacji. Wynik ten uważamy za dodatni, gdy w miejscu szczepienia wytworzy się na-brzmiały guzek lub pęcherzyk. W niektórych przypadkach odczyn poszczepienny może być wzmożony, a w niewielkim odsetku mogą wystąpić powikłania.

Do najczęstszych powikłań należą wtórne zakażenia bakteryjne. Mogą jednak wystąpić powikłania bardziej poważne. Najgroźniejszym powikłaniem jest poszczepienne zapalenie mózgu. Powikłanie to występuje częściej w przypadkach pierwszego szczepienia ospy w wieku późniejszym niż dwa lata.

Przedłużony przebieg porodu

Przedłużony przebieg porodu, brak postępu akcji porodowej, nie-prawidłowe położenie płodu w macicy, wąski kanał rodny u matki, stosowanie kleszczy mogą powodować urazy u dziecka, zwłaszcza krwawienia do ośrodkowego układu nerwowego. Szczególnie zagrożone tym powikłaniem są wcześniaki i dzieci z zamartwicą.

Przedwczesne odejście wód płodowych, zakażenia wód płodowych, czynne objawy zakażenia matki w czasie porodu zagrażają wczesnym zakażeniem noworodka.

Kaszel

Kaszel jest odruchem obronnym z błony śluzowej dróg oddechowych: krtani, tchawicy, oskrzeli. Kaszel może być wywołany rów- nież podrażnieniem opłucnej. W wypadku np. dostania się ciała obcego do dróg oddechowych zostają podrażnione zakończenia nerwowe znajdujące się w błonie śluzowej, w wyniku czegó następuje raptowne wyrzucenie powietrza (kaszel). Kaszel może być suchy lub połączony z wykrztuszaniem plwociny. Małe dzieci nie umieją, jej wykrztuszać. Połykają ją. Kaszel może mieć różny charakter i różne natężenie, np. napadowy kaszel w krztuścu.

Łzy

Również łzy mają zdolność niszczenia niektórych drobnoustrojów. Pewną rolę w hamowaniu, zakażenia odgrywa gorączka. Część bakterii przystosowana jest do życia w stałej temperaturze, odpowiadającej temperaturze zdrowego człowieka. W wyższej temperaturze – typowej dla gorączki – drobnoustroje te nie mogą się rozwijać, występują zaburzenia w ich metabolizmie, w wyniku czego giną. ^ Przytoczone bariery obronne organizmu ludzkiego nie zawsze są jednak wystarczające do zapobiegnięcia zakażeniu. Drobnoustroje często je przełamują lub omijają i przedostają się do wnętrza organizmu dziecka. Uruchamiane są wówczas następne mechanizmy obronne. Tworzą je niektóre komórki naszego organizmu wykazujące zdolności żerne. Pożerają one drobnoustroje chorobotwórcze. Zjawiska takie nazywamy fagocytozą, a komórki wykazujące zdolności żerne — fagocytami. Fagocytami są przede wszystkim krwinki białe (leukocyty), histiocyty i komórki układu siatecz- kowo-śródbłonkowego. Leukocyty i histiocyty wykazują zdolności ruchu. W przypadku wniknięcia drobnoustrojów do organizmu fa- gocyty podążają do wrót zakażenia, otaczają ognisko zakażenia

Porażenie nerwów

Częstymi powikłaniami w błonicy są porażenia nerwów. Występują one najczęściej w okresie zdrowienia. Do najczęstszych należą: porażenie podniebienia miękkiego (zachłystywanie się, zwracanie pokarmu przez nos), porażenia nerwu krtaniowego (bez-głos, chrypka), porażenie mięśni prostych oka (zezy), porażenie

kończyn. Śmiertelność w błonicy jest wysoka. Wynosi ona około 4%, czyli co 25 dziecko, które choruje, umiera. Należy pamiętać, że rokowanie w błonicy zależy w dużym stopniu od czasu podania surowicy przeciwbłonicżej. Im wcześniej podamy surowicę, tym lepsze w zasadzie rokowanie. Stąd konieczność w przypadku podejrzenia, jak najszybszego wezwania lekarza i za-stosowanie surowicy jako leku z wyboru. Równocześnie podaje się antybiotyki (penicylina, erytromycyna) i leki objawowe.

Bariera obronna

Barierę obronną tworzy także pierścień tkanki chłonnej położony na pograniczu jamy nosowej i ustnej z gardłem. Główną rolę w nim odgrywają migdałki podniebienne, a u dzieci małych również trzeci migdałek. Mają one zdolności wychwytywania i niszczenia drobnoustrojów.

Mechanizmy obronne ze strony przewodu pokarmowego to – poza wyżej wymienionymi – sok żołądkowy oraz odruchy obronne. Zdolności bakteriobójcze sok żołądkowy zawdzięcza głównemu swemu składnikowi – kwasowi solnemu. Kwas solny jest wytwarzany przez specjalne komórki błony śluzowej żołądka. Odruchami obronnymi są wymioty i biegunka.